KısacaAlaçatı taşı görünümü, Ege'nin taş evlerindeki açık krem ve bal tonlu, gözenekli taşı andıran kaplamadır. Kültür taşında bu görünüm en çok Agrilla serisinin Perla, Oro ve Gris tonlarıyla kurulur; Corte Travertino ve Pueblo Perla yakın alternatiflerdir. Görünümü asıl tamamlayan şey açık renk derz, krem söve ve ahşap doğramadır.
Alaçatı taşı görünümlü kaplama, Çeşme yarımadasındaki eski taş evlerin açık krem, kum ve bal sarısı tonlu duvarlarını gerçek taş kullanmadan elde etmenin yoludur. Bizde bu görünümün karşılığı Agrilla serisidir. Doku, renk ve derz doğru seçildiğinde veranda, cephe ya da salon duvarı aynı Ege havasını taşır.
Alaçatı taşı nedir, evlere bu görünümü ne verir?
Alaçatı taşı, bölgenin ocaklarından çıkan, açık tonlu, gözenekli ve kolay yontulan yumuşak bir yapı taşıdır. Eski Rum ve Türk evlerinde duvarlar bu taşla örülmüş, taşın yüzü çoğu zaman ham bırakılmıştır. Gözenekli yüzey güneşi yumuşak dağıtır, bu yüzden öğle ışığında bile duvar parlamaz, tozlu bir sıcaklıkta görünür.
Görünümü tek başına taş belirlemez. Ege evinde taşın yanında üç eşlikçi vardır: ince ya da dolu derz, pencere ve kapı çevresinde açık renk söve ve boyalı ahşap kepenk. Kaplama planlanırken bu üçü taşla birlikte düşünülürse sonuç "taş kaplanmış duvar" değil, "taş ev" gibi okunur.
Bir not: Alaçatı'nın asıl taşını taklit ettiğimizi söylemiyoruz. Kültür taşı, doğal taştan alınmış kalıplara dökülen çimento ve pomza esaslı bir kaplamadır. Hedeflediği şey o taşın renk aralığı ve kırık yüzey karakteridir.
Alaçatı taşı görünümü hangi kültür taşı serileriyle kurulur?
En yakın karşılık Agrilla'dır: kırma taş yüzeyli, açık tonlu, derzli uygulanan bir seri. Agrilla'nın üç rengi var ve her biri Alaçatı paletinin farklı bir ucunu yakalar. Daha düzgün ya da daha kaba bir yorum isteyenler için diğer serilerin açık tonları da işe yarar.
| Seri ve renk | Doku | Alaçatı yorumu | Uygun yer |
|---|---|---|---|
| Agrilla Perla | Kırma taş, 30–400 cm² parçalar | Kireç beyazına yakın açık krem, en klasik yorum | Veranda, giriş cephesi, salon |
| Agrilla Oro | Aynı doku, sıcak bal tonu | Güneş almış eski taş duvar | Güney cephe, bahçe tarafı |
| Agrilla Gris | Aynı doku, gri ağırlıklı | Rüzgâr ve tuzla yıpranmış taş | Kuzey cephe, modern doğramalı ev |
| Corte Travertino | Kesme taş, derzsiz yığma | Düzgün kesilmiş taş evi, daha sakin | Kat silmeli cephe, iç mekân |
| Pueblo Perla ve Oro | Köy evi taşı, 30–1200 cm² | Büyük ve küçük taşın karıştığı köy evi | Bahçe duvarı, müstakil ev |
| Amorfo Perla | Moloz taş | Badanalı iç mekân, kemer ve niş | Kemer çevresi, iç duvar |
Agrilla'nın parça kalınlığı 3,5–4,5 cm'dir ve 2 cm derzle uygulanır. Kutu başına 1,25 m² çıkar. Seriyi tek tek incelemek için Agrilla kültür taşı sayfasına bakabilirsiniz.
Gerçek Alaçatı taşı ile görünümlü kültür taşı arasındaki fark
İkisi uzaktan aynı duvarı çizer, yakından ve hesapta ayrışır. Gerçek taş bir duvar malzemesidir, kültür taşı bir kaplama. Bu fark hangi işte hangisinin seçileceğini belirler.
| Ölçüt | Gerçek Alaçatı taşı | Alaçatı görünümlü kültür taşı (Agrilla) |
|---|---|---|
| Ne olduğu | Ocaktan çıkan yumuşak, gözenekli yapı taşı | Doğal taş kalıbına dökülen çimento, pomza ve pigment |
| Duvardaki rolü | Örgü taşı, duvarın kendisi | Var olan duvara yapıştırılan kaplama |
| Kalınlık | Örgüde duvar kalınlığı kadar, kaplamada birkaç cm | 3,5–4,5 cm |
| Ağırlık | Örgü duvarda tonlarca; plaka olarak kesilirse gözenekliliğe ve kalınlığa göre değişir | 41 kg/m² |
| Su emme | Gözenekli, emprenyesiz bırakılırsa su ve kir tutar | Çimento esaslı, emprenyeyle su itici hale gelir |
| Renk | Ocaktan ocağa ve bloktan bloğa değişir | Pigment kütlede, partiler arası küçük ton farkı olabilir |
| Usta | Taş yontan usta gerekir | Kaplama ustası yeterli, günde yaklaşık 15 m² |
| Kullanım | Yeni yapı, restorasyon | Betonarme, gazbeton, sıvalı briket ve mantolama üzeri |
Restorasyonda özgün taşın yerine kaplama önermeyiz, orada taşın kendisi gerekir. Betonarme bir yazlıkta ise kültür taşı aynı görüntüyü duvara yarı yükle verir.
Derz rengi Alaçatı görünümünü nasıl değiştirir?
Derz, Alaçatı görünümünde taş kadar belirleyicidir: beyaz derz duvarı aydınlatır ve kireçli eski evi hatırlatır, gri derz taşları tek tek öne çıkarır. Flex derz dolgunun beyaz, krem ve gri olmak üzere üç rengi vardır.
- Agrilla Perla ile beyaz derz: Duvar bir bütün gibi okunur, taş sınırları yumuşar. Badanalı Ege evinin en yakın karşılığıdır.
- Agrilla Oro ile krem derz: Sıcak tonlar bozulmaz, güney cephede güneşte sararmış taş etkisi verir.
- Agrilla Gris ile gri derz: Daha çağdaş, kontrastı düşük bir yüzey. Antrasit doğramalı evlerde iyi çalışır.
Derzin derinliği de görünümü değiştirir. Derzi taş yüzüne kadar doldurmak eski, harçla sıvanmış duvar etkisi verir; birkaç milimetre geride bırakmak her taşın kenarına gölge düşürür. Hangisini seçerseniz seçin, harç taşın yüzüne bulaşmamalıdır. Pigmentli yüzeyde yaş harç silinirse leke kalır. Harç parmak izi alacak kıvama gelince derz demiriyle sıkıştırılır, kuruyunca yumuşak fırçayla temizlenir.
Alaçatı tarzı cephede söve, kemer ve pencere
Bir Ege evini cepheden tanıtan şey pencere çevresidir. Taş kaplamanın üzerine krem söve, altına çıkıntılı denizlik ve kemerli açıklıklarda ortaya kilit taşı eklendiğinde cephe tamamlanır.
Detay elemanlarımız taş dokulu, kültür taşıyla aynı çimento esaslı karışımdandır ve gri ile krem renkte gelir. Söve ve denizlik 12 × 50 cm, kilit taşı 14 × 24 cm'dir. Alaçatı görünümü için krem renk Agrilla Perla ve Oro ile uyumludur. Doğramayı mavi, yeşil ya da kırık beyaz boyalı ahşap seçmek ya da ahşap görünümlü doğrama kullanmak bu dili tamamlar. Söve ve denizlik parçalarının nasıl sayıldığını pencere sövesi sayfasında anlattık.
İç mekânda Alaçatı havası nasıl kurulur?
İç mekânda Alaçatı görünümü bütün duvarı kaplamakla değil, beyaz sıva ile taşı birlikte kullanmakla elde edilir. Kemer çevresi, niş içi, şömine göğsü ya da tek bir odak duvar yeterlidir.
Kemerli geçişlerde taşın kemer hattını izleyip sıvaya doğru düzensiz biçimde dağılması eski bir duvarın sıvası dökülmüş gibi bir etki verir. Bu uygulamada Amorfo Perla gibi düzensiz parçalı bir seri, kenarı daha kolay "eritir". Zemin açık renk taş ya da kireç tonlu karo, mobilya ahşap ve hasır olduğunda taş duvar mekânın sesi olur. Koyu zemin ve koyu mobilyayla ise açık taş yalnız kalır.
Kıyı ikliminde açık renk taşa nasıl bakılır?
Denize yakın yapılarda açık renk taşın iki derdi vardır: tuzlu nem ve kir. Su itici emprenye iki derde de yardım eder. Uygulama tamamen kuruduktan sonra şeffaf emprenye sürülür, böylece yağmur suyu taşa işlemeden akar ve toz yüzeye daha az tutunur.
Yağmurun duvara doğrudan çarptığı ve saçak olmayan cephelerde açık tonlar zamanla lekelenebilir. Bunu azaltmak için denizliklere dışa eğim verilir ve alt kenarda damlalık bırakılır, su duvarın yüzünden değil denizliğin ucundan düşer. Duvar dibinde toprakla temas eden ilk sıra ise sürekli ıslanacağı için zeminden biraz yukarıda bitirilir.
Alaçatı görünümlü bir veranda duvarı için metraj örneği
Verandada 6 m uzunluğunda, 3 m yüksekliğinde bir duvar düşünelim. Duvarda 1,2 × 1,4 m bir pencere ve 0,9 × 2,1 m bir kapı var.
- Brüt alan: 6 × 3 = 18 m²
- Boşluklar: 1,68 + 1,89 = 3,57 m²
- Net alan: 18 − 3,57 = 14,43 m²
- Agrilla kutu sayısı: 14,43 / 1,25 = 11,5 → 12 kutu
- Yapıştırıcı: 14,43 × 8,5 ≈ 123 kg
- Derz dolgu: 14,43 × 7,5 ≈ 108 kg
- Taş ağırlığı: 14,43 × 41 ≈ 592 kg
Duvarın verandaya dönen bir dış köşesi varsa köşe parçası metretülle ayrıca hesaplanır. Kendi ölçünüzü taş duvar hesaplama aracına girerek bu tabloyu saniyeler içinde çıkarabilirsiniz.
Rengi kararlaştırmadan önce Perla ve Oro'yu duvarın gerçek ışığında görmenizi öneririz. Aynı taş kuzey cephede griye, güney cephede bala döner. Numune talebi ile birer parça isteyip sabah ve akşam ışığında duvara dayayarak bakmak, katalogdan seçmekten daha doğru sonuç verir.